Een zorgecologie voor zwangerschap en geboorte
Kunnen we het myceliumnetwerk nabootsen om een ander ecosysteem voor geboortezorg te bedenken dat inclusief, gemeenschapsgericht is en de neonatale en moederlijke uitkomsten verbetert? Zeven schimmelstrategieën en hun implicaties voor het ontwerpen van ondersteunende en inclusieve geboorte-ecologieën.De meeste mensen kennen schimmels van paddenstoelen in het bos. Het grootste deel van de schimmel bevindt zich echter ondergronds: een verstrengeld, dun, wortelachtig lichaam dat zich meters en zelfs hectares uitstrekt – het mycelium.
© Marjolein Pijnappels
Symbiotische schimmels
Een bijzondere groep schimmels speelde een beslissende rol in de evolutie van het leven op aarde: mycorrhizale schimmels. Meer dan 400 miljoen jaar geleden startten zij een hechte samenwerking met planten en bacteriën, een samenwerking voorbij de ‘Kingdoms’ tussen soorten die evolutionair ver van elkaar afstaan.
Mycorrhizale schimmels zijn meesters in symbiotische samenwerking, verdeling van hulpbronnen en gemeenschapszorg en fungeren daarom als onze mentorsoort bij het herontwerpen van zorgsystemen rondom geboorte.
© Marjolein Pijnappels
Geboortezorg geïnspireerd door mycorrhizale netwerken
Kunnen we het myceliumnetwerk nabootsen om een ander ecosysteem voor geboortezorg te bedenken dat inclusief, gemeenschapsgericht is en de neonatale en moederlijke uitkomsten verbetert? Zeven schimmelstrategieën en hun implicaties voor het ontwerpen van ondersteunende en inclusieve geboorte-ecologieën
ONTWERPSTRATEGIE 1: Groei naar het voedsel
Mycelium groeit naar voedselbronnen en snijdt takken af die niet gevoed worden. Een schimmel blijft niet op één plek, maar groeit in verschillende richtingen naar voedselbronnen en boomwortels.
Toepassing: Ontwerp gemeenschapsgerichte zorgsystemen die daar gaan waar ondersteuning nodig is, in plaats van gecentraliseerde instellingen waar zwangere mensen hun gemeenschap moeten verlaten.
ONTWERPSTRATEGIE 2: Samenwerken over koninkrijken heen
Mycorrhizale schimmels zijn afhankelijk van diepe symbiose met planten en bacteriën om voedingsstoffen en koolstof uit te wisselen. Zij kunnen grensoverschrijdend samenwerken en verschillende behoeften mitigeren om een bloeiend ecosysteem te creëren.
Toepassing: Ontwerp zorgsystemen waarin interprofessionele samenwerking een prioriteit is en gemeenschappen buiten de gezondheidszorg betrokken zijn, zoals uitgebreide familie, buurtgenoten, niet-menselijke metgezellen, etc.
ONTWERPSTRATEGIE 3: Vertak je in de gemeenschap
Schimmels groeien door hun hyfenpunten uit te breiden en te vertakken, wat resulteert in een uitgestrekt netwerk dat diep in de bodem en plantenwortels doordringt. Interessant genoeg kunnen hyfen ook teruglopen in zichzelf via een proces dat anastomose heet, zelfs met andere individuen, waardoor hun individuele zelf met anderen versmelt. Deze "feedbacklussen" recombineren DNA en creëren nieuwe individuen die nog steeds deel uitmaken van hetzelfde lichaam.
Toepassing: Ontwerp zorgsystemen die niet alleen uitbreiden in de gemeenschap, maar ook terugvoeden in zichzelf.
ONTWERPSTRATEGIE 4: Weef een veilige ruimte
Sommige ectomycorrhizale schimmels dringen niet de wortels binnen, maar groeien rond de wortelpunten om een structuur te vormen die een "Hartig-net" wordt genoemd. Dit voorziet de plantenwortel van chemische elementen die nodig zijn voor plantengroei, zoals stikstof, fosfor, kalium en spoorelementen, naast water dat via hyfen naar de wortels wordt getransporteerd.
Toepassing: Ontwerp veilige ruimtes in zorgsystemen voor de uitwisseling van kennis, informatie en ondersteuning, die verder gaan dan alleen geboortezorg.
ONTWERPSTRATEGIE 5: Monitor risico’s
Mycorrhizale mycelia fungeren als een waarschuwings- en monitorsysteem bij herbivorenaanvallen. Via een ondergronds berichtensysteem worden planten gewaarschuwd voordat een aanval plaatsvindt, zodat zij preventieve maatregelen kunnen nemen.
Toepassing: Ontwerp zorgsystemen die risico’s "ondergronds" (op een niet-invasieve manier) monitoren, zodat tijdige en passende maatregelen genomen kunnen worden om de gezondheid van de zwangere persoon en de foetus te beschermen.
ONTWERPSTRATEGIE 6: Communiceer multimodaal
Myceliumnetwerken groeien en communiceren op meerdere manieren. Sommige zijn snel, andere langzaam, zoals de snelle voedingsstoflevering door motor-aangedreven organellen en langzame, passieve stromen via diffusie.
Toepassing: Ontwerp zorgsystemen die verschillende vormen van communicatie en kennisuitwisseling waarderen, zoals (maar niet beperkt tot) digitale en persoonlijke communicatie, embodied learning (leren via het lichaam), verhalen vertellen, dansen, voedsel en wetenschappelijke kennis.
ONTWERPSTRATEGIE 7: Verbeter de bodem
Mycorrhizale schimmels kunnen plantenziekten voorkomen door de fysieke en chemische eigenschappen van de bodem te beïnvloeden, de groei van nuttige bacteriën te stimuleren en te concurreren met ziekteverwekkende micro-organismen.
Toepassing: Ontwerp zorgsystemen die verder gaan dan alleen de behandeling van ziekten, maar zich richten op het versterken van de gezondheid van de zwangere persoon en hun "bodem": familiedynamiek, leefomstandigheden, inkomenszekerheid, etc.
We gaan verder dan mensgerichte zorg en nemen een ecologische benadering van geboorte, waarbij we afwijzen dat geboorte alleen plaatsvindt als een enkelvoudig gebeurtenis, maar eerder als onderdeel van een proces van deel uitmaken van een gemeenschap, een ecosysteem.
We wortelen geboorte en geboortezorg in de gemeenschap, in intergenerationele tijdlijnen, buurten, meer-dan-menselijke soorten, en nemen een holistische benadering om geboorte-ecologieën te herontwerpen.
Prototyping van een Myceliaal Zorgnetwerk
Wanneer we het Myceliaal Zorgnetwerk in kaart brengen ontstaat ruimte voor systeemaanpak en mensgerichte oplossingen, zoals modulaire en mobiele zorghubs, Watchful Attendence als non-invasieve interventie, inclusie van groene buitenruimtes tijdens de baring en het aanpakken van systemische onrechtvaardigheid en ongelijkheid, die van grote invloed is op geboorteuitkomsten en gezondheid van zwangere en kind.