Verbeeldingskracht versus feiten: narratieve scenario’s voor strategie
Cijfers boeien me niet zo veel, zei een klant ooit tegen me. Zij was verantwoordelijk voor jaarlijkse rapportages over universiteiten. Cijfers waren, zeg maar, haar levenswerk. Toch deden verhalen haar veel meer. Cijfers zijn belangrijk, ze vormen de basis. Maar was als je besluiten wil maken voor een toekomst, waarvan de cijfers nog niet bekend zijn? Een pleidooi voor meer verbeeldingskracht in toekomstscenario’s.
© Marjolein Pijnappels
Verhalen boven bullet points
In mijn werk als toekomstecoloog kies ik bewust voor een speculatieve en narratieve benadering: toekomstverhalen in plaats van bullet points. Waar doelzoekende of normatieve scenario’s vertrekken vanuit vastgestelde beleidsdoelen en meetbare doelen, verkennen speculatieve scenario’s de onzekerheden.
Hoe ziet een toekomst er uit die maximaal verschilt van het heden? Door onzekerheid te omarmen, ontstaat een heel palet aan scenario’s.
Inside the box
Normatieve scenario’s blijven ‘inside the box’. Onze wereld blijft in de basis hetzelfde. Is dat wel zo slim in een tijd waarin alle zekerheden lijken te schudden op hun grondvesten? Denk aan klimaatverandering, wereldpolitiek, en energietransitie. In normatieve scenario’s blijven fundamentele trendbreuken, maatschappelijke verandering en systeemtransformatie vaak buiten beeld.
© Marjolein Pijnappels
Speculatieve scenario’s bieden juist ruimte voor meerstemmigheid, alternatieve perspectieven en fundamentele veranderingen. Narratieve en exploratieve scenario’s helpen om bredere maatschappelijke dynamieken, culturele verschuivingen en ethische waarden te betrekken bij toekomstbeelden. Ze stimuleren reflectie op wat we weten en wat we doen en legt blinde vlekken bloot.
Onzekerheid als kracht
In deze benadering is onzekerheid geen zwakte, maar juist een kans om strategieën te ontwikkelen die meebewegen met verandering: precies zoals natuurlijke ecosystemen dat doen. Die zetten ook niet in op een beleidsplan, ze zijn verbonden, en evolueren mee met de omstandigheden.